تفاوت سیم افشان و مفتول در ساختمان هادی آن‌هاست. سیم مفتولی یک هادی مسی یکپارچه دارد؛ هادی سیم افشان از تعداد زیادی تار نازک مسی تشکیل شده است. به همین دلیل، سیم افشان راحت‌تر خم می‌شود و سیم مفتولی پس از خم‌کاری، شکل خود را بهتر نگه می‌دارد.
اما انتخاب برای ساختمان یا دستگاه صنعتی، فقط به نرم و خشک‌بودن سیم محدود نمی‌شود. نوع نصب، جریان مصرفی، طول مسیر و ترمینالی که سیم به آن وصل می‌شود هم مهم‌اند. در این مقاله، تفاوت‌ها را با مثال و جدول بررسی می‌کنیم تا هنگام سفارش سیم و کابل ثقفی، محصول متناسب با مصرف خود را انتخاب کنید.
برای تشخیص اولیه، کافی است به سر لخت‌شده یک نمونه بی‌برق نگاه کنید. در سیم مفتولی، مقطع مس به‌صورت یک تکه دیده می‌شود. در سیم افشان، تارهای نازک کنار هم هادی را تشکیل داده‌اند و با کنارزدن عایق می‌توان آن‌ها را از هم تشخیص داد.
در سیم افشان مسی، تارهای نازک معمولاً از مس آنیل‌شده ساخته می‌شوند و یک لایه عایق آن‌ها را می‌پوشاند. آنیل، عملیات حرارتی نرم‌کردن مس است. ترکیب نرمی مس و قطر کم تارها باعث می‌شود هادی برای جاگذاری و اتصال، انعطاف بیشتری داشته باشد.
این انعطاف در عبور از مسیرهای نصب و کار داخل تابلو مفید است. بااین‌حال، سیم افشان عمومی را نباید بدون بررسی مشخصات، برای حرکت دائمی دستگاه انتخاب کرد؛ کابل مخصوص حرکت، ساختمان و آزمون‌های متفاوتی دارد.
هادی سیم مفتولی از یک مفتول توپر تشکیل می‌شود. این سیم را در بازار با نام سیم خشک هم می‌شناسند. سیم مفتولی خم می‌شود، اما در مقطع مشابه معمولاً به نیروی بیشتری نیاز دارد و پس از خم‌کردن، فرم خود را بهتر حفظ می‌کند.
در این مقاله، منظور از سیم مفتولی، سیم مسی برق با هادی توپر است. مفتول مسی بدون عایق که برای کشش یا تولید مصرف می‌شود، محصول دیگری است و نباید با سیم عایق‌دار آماده نصب اشتباه گرفته شود.
مهم‌ترین تفاوت در رفتار هنگام نصب دیده می‌شود. افشان برای خم‌کاری و جاگذاری راحت‌تر است؛ مفتولی برای حفظ فرم در نصب ثابت مزیت دارد. سایر ویژگی‌ها را باید با شرایط یکسان مقایسه کرد.
| معیار | سیم افشان | سیم مفتولی |
| ساختمان هادی | تارهای نازک متعدد | یک مفتول توپر |
| انعطاف در مقطع مشابه | بیشتر | کمتر |
| حفظ فرم پس از خم‌کاری | کمتر | بیشتر |
| کلاس هادی رایج | کلاس ۵ | کلاس ۱ |
| حرکت پیوسته | فقط محصول مخصوص آن حرکت | معمولاً نامناسب |
| اتصال | ترمینال سازگار با هادی افشان | ترمینال سازگار با هادی توپر |
| جریان مجاز | تابع مقطع، عایق و نصب | تابع مقطع، عایق و نصب |
| کاربرد در رطوبت | وابسته به محصول کامل و اتصالات | وابسته به محصول کامل و اتصالات |
بله. هادی نیمه‌افشان از چند مفتول نسبتاً ضخیم‌تر ساخته می‌شود، درحالی‌که هادی مفتولی یکپارچه است. نیمه‌افشان را نباید صرفاً به‌دلیل خشک‌بودن، تک‌مفتولی دانست. این تفاوت هنگام مطالعه مشخصات کابل‌های قدرت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
طبق طبقه‌بندی IEC 60228، کلاس ۱ به هادی توپر و کلاس ۲ به هادی تابیده برای نصب ثابت مربوط است. کلاس‌های ۵ و ۶ هادی‌های انعطاف‌پذیرند. کلاس ۶ انعطاف بیشتری دارد، اما کاربرد نهایی کابل را مشخصات کامل محصول تعیین می‌کند.
همچنین، تعداد هادی‌های عایق‌دار کابل را با تعداد تارهای مسی هر هادی اشتباه نگیرید. برای مثال، کابل افشان سه‌رشته سه هادی عایق‌دار دارد و داخل هر هادی، تارهای متعدد قرار گرفته‌اند. تک‌هسته‌بودن کابل هم لزوماً به معنای مفتولی‌بودن آن نیست.
وقتی سیم باید داخل فضای محدود جا بگیرد یا به ترمینالی با مسیر دسترسی دشوار متصل شود، انعطاف هادی به کار می‌آید. خم‌کردن تارهای نازک افشان معمولاً آسان‌تر از خم‌کردن یک مفتول توپر با مجموع مقطع مشابه است.
در مقابل، سیم مفتولی پس از فرم‌دهی کمتر به حالت آزاد برمی‌گردد. این ویژگی در بعضی نصب‌های ثابت مفید است، ولی خم‌کردن و صاف‌کردن پی‌درپی می‌تواند به هادی آسیب بزند. سیم مفتولی برای بخشی از دستگاه که مرتب حرکت می‌کند، انتخاب مناسبی نیست. [۱]
خیر. انعطاف هنگام نصب با دوام در هزاران بار حرکت تفاوت دارد. برای ماشین متحرک، شعاع خمش، نوع حرکت و شرایط کاری باید با مشخصات کابل تطبیق داده شوند. کابل زنجیر کابل، کابل پیچش‌پذیر و کابل رابط معمولی الزاماً جایگزین یکدیگر نیستند.
تاب‌خوردگی و گره هم فقط به نوع هادی مربوط نیست. بازکردن نامناسب کلاف یا کشیدن سیم از مسیر نامناسب می‌تواند به هر دو محصول آسیب بزند. هنگام نصب، روش بازکردن بسته‌بندی و محدودیت خم‌کاری سازنده را رعایت کنید.
برای مقایسه مقاومت، باید جنس هادی، سطح مقطع، طول و دما یکسان باشند. جدول استاندارد، حداکثر مقاومت مجاز کلاس‌های مختلف را مشخص می‌کند؛ از روی نام افشان یا مفتول نمی‌توان مقاومت واقعی هر محموله را دقیقاً تعیین کرد.
در جدول زیر، مقادیر مس بدون اندود در دمای ۲۰ درجه سانتی‌گراد از جدول فنی Nexans آمده است. در این مقاطع، حد مجاز کلاس ۵ از کلاس ۱ بیشتر است. اعداد، حداکثر مقاومت برحسب اهم بر کیلومترند و آمپراژ سیم را نشان نمی‌دهند.
| سطح مقطع نامی به میلی‌مترمربع | مفتولی کلاس ۱ | افشان کلاس ۵ |
| ۱.۵ | ۱۲.۱ | ۱۳.۳ |
| ۲.۵ | ۷.۴۱ | ۷.۹۸ |
| ۴ | ۴.۶۱ | ۴.۹۵ |
| ۶ | ۳.۰۸ | ۳.۳۰ |
مقاومت بالاتر در جریان برابر، تلفات اهمی بیشتری ایجاد می‌کند. برای نمونه، حد مجاز مقاومت سیم ۲.۵ کلاس ۵ در جدول حدود ۷.۷ درصد از کلاس ۱ بیشتر است. این نسبت از دو مقدار جدول محاسبه شده و اختلاف قطعی تمام نمونه‌های موجود در بازار نیست.
بنابراین نباید از این جدول نتیجه گرفت که مفتولی همیشه بهترین انتخاب است. اگر محل نصب به انعطاف نیاز دارد، انتخاب افشان مناسب همراه با کنترل مقطع و حفاظت مدار، بخشی از طراحی درست خواهد بود.
پاسخ فقط با مقایسه مقاومت مشخص نمی‌شود. جریان مجاز به سطح مقطع، نوع عایق، دمای محیط، روش نصب و تعداد هادی‌های باردار وابسته است. دو محصول متفاوت ممکن است جدول جریان‌دهی متفاوتی داشته باشند، حتی اگر روی هر دو سایز ۲.۵ نوشته شده باشد. [۳]
برای مثال، سیم داخل لوله و در مجاورت چند مدار دیگر، شرایط دفع حرارت متفاوتی با نصب در هوای آزاد دارد. در انتخاب نهایی، جدول معتبر و ضرایب شرایط نصب به کار می‌روند. عبارت‌هایی مثل «افشان آمپر کمتری می‌کشد» بدون بیان شرایط، راهنمای کافی برای خرید نیستند.
در مسیر طولانی، افت ولتاژ باید محاسبه شود. طول مدار، جریان و مشخصات هادی در نتیجه اثر دارند. صرف مفتولی‌بودن نمی‌تواند کمبود سطح مقطع را جبران کند؛ افشان هم به‌خودی‌خود برای مسیر طولانی ممنوع نیست.
علاوه بر افت ولتاژ، هماهنگی با وسیله حفاظتی و تحمل شرایط اتصال کوتاه تا زمان قطع خطا نیز بررسی می‌شود. انتخاب نوع هادی، فقط یکی از تصمیم‌های طراحی مدار است. [۴]
در سیم‌کشی ساختمان، هر محصول باید برای روش نصب موردنظر مجاز باشد. سیم افشان مناسب نصب ثابت، به‌دلیل انعطاف در بسیاری از مسیرهای حفاظت‌شده استفاده می‌شود. سیم مفتولی نیز در نصب ثابت متناسب با مشخصاتش کاربرد دارد؛ انتخاب باید با نقشه و مقررات پروژه هماهنگ باشد.
داخل لوله، فضای عبور، تعداد سیم‌ها و امکان اتصال درست اهمیت دارند. در مسیرهای با خم زیاد، افشان معمولاً جاگذاری راحت‌تری دارد، اما این مزیت به معنای مجازبودن کشش شدید یا پرکردن بیش از حد لوله نیست.
برای سیم‌کشی روشنایی یا پریز، سایز را فقط با تکیه بر نام مدار انتخاب نکنید. بار، طول مسیر و حفاظت باید با هم بررسی شوند. همچنین سیم عمومی بدون روکش را نباید مانند کابل مناسب آن محیط، مستقیم در خاک یا در معرض آسیب نصب کرد.
در تابلو، نوع ترمینال و فضای سیم‌کشی تعیین‌کننده‌اند. افشان برای عبور از داکت و اتصال به تجهیزات انعطاف بیشتری دارد. مفتولی در اتصالی که برای هادی توپر طراحی شده، می‌تواند فرم منظمی بگیرد. در هر دو حالت، ظرفیت ترمینال و مقطع سیم باید سازگار باشند.
تمام تارهای هادی باید به روش پیش‌بینی‌شده در ترمینال قرار بگیرند. بیرون‌ماندن چند تار یا بریدن بخشی از آن‌ها برای جاگرفتن سیم، اتصال مناسبی ایجاد نمی‌کند. طول لخت‌کردن عایق و گشتاور ترمینال پیچی را هم باید رعایت کرد.
وایرشو برای تمام اتصالات الزام یکسانی ندارد. بعضی ترمینال‌ها هادی افشان بدون وایرشو را می‌پذیرند و بعضی شرایط مشخصی دارند. در صورت نیاز به وایرشو، سایز و ابزار پرس باید مناسب باشند.
ترمینال باید پذیرای هادی توپر با همان مقطع باشد. انعطاف کمتر سیم، دقت در مسیرگذاری را مهم‌تر می‌کند؛ نباید فشار ناشی از فرم نامناسب سیم، به نقطه اتصال منتقل شود. برای هر دو نوع، دستور سازنده ترمینال ملاک اجراست.
افشان یا مفتولی‌بودن به‌تنهایی مقاومت در برابر آب، نور خورشید یا روغن را مشخص نمی‌کند. در این محیط‌ها، جنس عایق و روکش، ساختمان کابل و حفاظت محل اتصال اهمیت دارند. سیم مسی نیز می‌تواند اکسید شود؛ براق‌بودن اولیه آن تضمین دوام در رطوبت نیست.
برای فضای باز، محصول دارای مشخصات مناسب همان محیط انتخاب کنید. اگر احتمال ضربه، سایش یا غوطه‌وری وجود دارد، باید این شرایط صریحاً در انتخاب کابل و اتصالات لحاظ شوند. سیم خشک عمومی صرفاً به‌دلیل سفت‌بودن، کابل فضای باز یا کابل دفنی محسوب نمی‌شود.
در محصولات هم‌مشخصات، ساخت هادی افشان به کشش تارهای نازک و عملیات تجمیع بیشتری نیاز دارد و می‌تواند هزینه تولید بالاتری داشته باشد. بااین‌حال، قیمت فروش را باید برای برند، طول، مقطع و مشخصات عایق یکسان مقایسه کرد؛ همیشه یک اختلاف قیمت ثابت وجود ندارد.
هزینه نصب هم مهم است. اگر محصول ارزان‌تر، اتصال یا اجرای مسیر را دشوار کند، صرفه‌جویی اولیه ممکن است کمتر شود. در مقابل، خرید سیم گران‌تر بدون نیاز فنی مشخص نیز الزاماً انتخاب اقتصادی‌تری نیست.
پیش از خرید، محل مصرف را روشن کنید و بعد سراغ نوع هادی بروید. جدول زیر برای مقایسه اولیه است؛ جای محاسبات و بررسی مشخصات محصول را نمی‌گیرد.
| محل مصرف | موضوع اصلی انتخاب | نکته مهم |
| سیم‌کشی ثابت ساختمان | روش نصب و مقررات پروژه | هر دو نوع متناسب با مشخصات قابل بررسی‌اند |
| داخل تابلو | فضای مسیر و ترمینال | انعطاف افشان برای جاگذاری مفید است |
| کابل رابط وسیله برقی | محصول کامل مناسب دستگاه | کنار هم گذاشتن سیم‌ها جای کابل رابط نیست |
| ماشین با حرکت پیوسته | کابل مخصوص حرکت | افشان معمولی لزوماً مناسب نیست |
| مسیر طولانی | مقطع و افت ولتاژ | فقط از روی خشک یا نرم‌بودن انتخاب نکنید |
| محیط مرطوب | عایق، روکش و آب‌بندی | نوع هادی به‌تنهایی کافی نیست |
برای خرید از بازرگانی ثقفی، نوع مصرف، متراژ، سطح مقطع و تعداد هادی‌های موردنیاز را مشخص کنید. در بازارمس می‌توانید درخواست محصول و سفارش خود را ثبت کنید. اگر به سیم عایق‌دار نیاز دارید، آن را از مفتول مسی خام مورد استفاده در تولید، جداگانه سفارش دهید.
برای آشنایی بیشتر با ساختمان هادی، مقاله سیم افشان چیست را بخوانید. در دسته‌بندی سیم و کابل افشان هم مدل‌های قابل بررسی قرار دارند.
محصولات مرتبط کابل ثقفی شامل کابل افشان یک‌رشته، کابل افشان دو‌رشته، کابل افشان سه‌رشته، کابل افشان چهار‌رشته و کابل افشان پنج‌رشته هستند. تعداد رشته باید با نقشه مدار تطبیق داده شود؛ نیاز دستگاه به هادی حفاظتی را هنگام سفارش فراموش نکنید.
برای مقایسه پیش‌فاکتورها، مشخصات همسان را کنار هم بگذارید: نوع هادی، مقطع، طول، عایق و شرایط تحویل. عنوان «سیم مفتولی مسی» یا «سیم افشان» بدون این جزئیات، برای مقایسه قیمت کافی نیست.
نمایشگاه بین المللی صنعت تاسیسات و سیستم های تهویه
ارتباط و تماس از طریق تیکت پشتیبانی، تلفن و شبکه های اجتماعی
بررسی قیمت های به روز،اخبار و رویداد های مهم در کانال تلگرامی ساتراپ ثقفی
وبسایت گروه تولیدی بازرگانی ساتراپ ثقفی و مشاهده دسته بندی محصولات
