در سیم‌کشی برق ساختمان، اول مدارها و مسیرشان روی نقشه مشخص می‌شوند. بعد نوبت انتخاب سیم، لوله و تجهیزات حفاظتی است. طبق جدول مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، حداقل سطح مقطع هادی مسی مدار روشنایی ۱٫۵ و مدار پریز ۲٫۵ میلی‌متر مربع است. سایز نهایی به جریان بار، طول مسیر و روش نصب بستگی دارد. اگر برای بازسازی یا خرید سیم برآورد می‌گیرید، این تفاوت روی متراژ و هزینه اثر می‌گذارد.
سیم‌کشی از تهیه نقشه برق و فهرست مدارها شروع می‌شود. روی پلان، محل تابلو، چراغ‌ها، کلیدها، پریزها و مصرف‌کننده‌های ثابت را مشخص می‌کنند. نقشه تک‌خطی نیز نشان می‌دهد هر مدار از کدام قسمت تابلو تغذیه می‌شود و چه حفاظتی دارد. در بازسازی، پیش از نهایی شدن نقشه باید وضعیت سیم‌کشی موجود، ظرفیت انشعاب و امکان استفاده از مسیرهای قبلی بررسی شود.
برای بررسی اثر طول مسیر، راهنمای محاسبهٔ افت ولتاژ سیم مسی را ببینید.
در یک واحد مسکونی، روشنایی و پریزها در مدارهای جدا طراحی می‌شوند. برای تجهیزاتی مثل کولر گازی یا اجاق برقی، نیاز به مدار اختصاصی را از روی توان و جریان دستگاه، دستور سازنده و نقشه مصوب بررسی می‌کنند. محل تجهیز هم مهم است. جابه‌جایی یونیت کولر پس از لوله‌گذاری می‌تواند مسیر را طولانی‌تر کند و محاسبه افت ولتاژ و متراژ خرید را تغییر دهد.
پیش از نهایی شدن نقشه آشپزخانه، محل وسایل ثابت و کابینت‌ها را مشخص کنید. این کار به طراح کمک می‌کند دسترسی به پریز یا وسیله قطع را پس از نصب کابینت بسنجد. در بازسازی نیز مشخص کنید کدام اتاق‌ها در محدوده کارند و کدام قسمت‌های موجود قرار است به تابلو یا مدار جدید متصل شوند. این اطلاعات برای تهیه پیش‌فاکتور و تعیین مسئولیت اجرا لازم‌اند.
در مدار تک‌فاز معمولی، فاز و نول مسیر جریان بار را تشکیل می‌دهند. هادی حفاظتی یا ارت، بدنه‌های رسانای مشمول حفاظت را به شبکه حفاظتی متصل می‌کند تا در خطای بدنه، شرایط قطع خودکار تغذیه فراهم شود. نحوه عملکرد حفاظت به نوع سیستم اتصال زمین و وسیله حفاظتی مدار بستگی دارد. [۱]
| هادی | نشانه متداول | وظیفه در مدار | شناسایی در اجرا |
|---|---|---|---|
| فاز | L | تغذیه مدار و حمل جریان بار | مطابق نقشه و نشانه‌گذاری مصوب پروژه |
| نول | N | تکمیل مسیر جریان بار در مدار تک‌فاز | آبی کم‌رنگ |
| هادی حفاظتی | PE | اتصال بخش‌های رسانای مشمول حفاظت به شبکه حفاظتی | راه‌راه سبز و زرد |
طبق ضوابط رنگ‌بندی مبحث سیزدهم، در مدارهای نهایی تغذیه‌شده از تابلوی تک‌فاز، رنگ فاز تابع رنگ هادی فاز تغذیه همان تابلو است. در ساختمان قدیمی، ممکن است رنگ سیم‌ها با نقشه یا کاربری فعلی آن‌ها همخوان نباشد. رنگ عایق به‌تنهایی برای تشخیص هادی یا اثبات بی‌برقی مدار کافی نیست. برق‌کار واجد صلاحیت ابتدا مدار را ایمن می‌کند و با ابزار مناسب هادی‌ها را شناسایی می‌کند. نول در شرایط کار حامل جریان است و در بعضی خطاها نسبت به زمین ولتاژ پیدا می‌کند.
نول برای کار عادی بار در نظر گرفته شده است و هادی حفاظتی برای حفاظت در شرایط خطا. پل زدن نول و ارت در پریز می‌تواند مسیر جریان را عوض کند و در صورت قطع نول، بخش‌های فلزی متصل به آن را در معرض برق‌دار شدن قرار دهد. تعیین نقطه‌های مجاز اتصال در سیستم زمین به طراحی تأسیسات مربوط است. اگر پریز ساختمان قدیمی هادی حفاظتی ندارد، مسیر حفاظت باید در بازدید فنی بررسی و در صورت نیاز اصلاح شود.
توکار برای مسیرهایی مناسب است که هم‌زمان با ساخت یا بازسازی اساسی اجرا می‌شوند. روکار در بازسازی محدود یا فضاهایی که دسترسی و تغییر مسیر اهمیت دارد، قابل بررسی است. در هر دو روش، مسیر باید متناسب با نوع سیم یا کابل و شرایط محیط، حفاظت مکانیکی و دسترسی لازم را داشته باشد.
| معیار | سیم‌کشی توکار | سیم‌کشی روکار |
|---|---|---|
| محل مسیر | در اجزای ساختمان، طبق جزئیات اجرایی | روی سطح، در سامانه لوله یا داکت مناسب |
| زمان هماهنگی | قبل از پوشاندن مسیر و اجرای نازک‌کاری | پس از بررسی سطح نصب، موانع و نقاط مهار |
| دسترسی برای تعمیر | از نقاط دسترسی پیش‌بینی‌شده | معمولاً دسترسی مستقیم‌تر به مسیر |
| کنترل هنگام اجرا | ثبت مسیرها و بازدید قبل از پوشش | بررسی مهار، ضربه‌پذیری و شرایط محیط |
در کار توکار، بعد از پوشاندن دیوار پیداکردن مسیر لوله سخت‌تر می‌شود. عکس‌برداری پیش از پوشش و ثبت فاصله مسیر از یک نقطه ثابت، هنگام نصب کابینت یا عیب‌یابی به کار می‌آید. در روش روکار، محل برخورد احتمالی با ضربه، شرایط رطوبت و دسترسی به اتصالات را باید پیش از انتخاب داکت یا لوله بررسی کرد.
ترتیب معمول از نقشه و آماده‌سازی مسیر شروع می‌شود و با نصب تجهیزات، آزمون و تحویل پایان می‌یابد. در بازسازی ممکن است مرحله شناسایی مدارهای قدیمی و ایمن‌سازی قسمت‌های خارج از محدوده کار هم اضافه شود. اتصال، آزمون و برق‌دار کردن تأسیسات باید به برق‌کار واجد صلاحیت سپرده شود.
پیمانکار مسیر لوله‌ها، قوطی‌ها و تابلو را با نقشه و وضعیت واقعی کارگاه تطبیق می‌دهد. قبل از پوشاندن مسیر، دسترسی به جعبه‌ها، سلامت لوله و امکان عبور و تعویض هادی بررسی می‌شود. تغییر مسیر باید با سازه و سایر تأسیسات هماهنگ شود. وقتی مسیر به‌دلیل برخورد با لوله آب یا مانع سازه‌ای عوض می‌شود، تغییر در نقشه چون‌ساخت ثبت می‌شود.
پس از آماده شدن مسیر، سیم با سایز، رنگ و نوع عایق تعیین‌شده برای هر مدار تهیه و نصب می‌شود. سیم در طول لوله باید یکپارچه باشد و اتصال و انشعاب در محفظه مناسب و قابل دسترسی انجام شود. در تابلو و قوطی‌ها نیز سرسیم و ترمینال باید با نوع هادی سازگار باشند. برچسب مدار در تابلو باید مشخص کند هر کلید کدام بخش ساختمان را قطع می‌کند.
تحویل با بازدید، آزمون و ثبت نتیجه انجام می‌شود. بسته به نوع تأسیسات، پیوستگی هادی حفاظتی، مقاومت عایقی، قطبیت، عملکرد حفاظت و شرایط قطع خودکار بررسی می‌شوند. اگر کلید جریان باقی‌مانده نصب شده باشد، عملکرد آن هم در آزمون‌های تحویل ارزیابی می‌شود. روشن شدن چراغ یا کار کردن پریز فقط بخشی از بررسی عملکرد است.
از مجری بخواهید نقشه چون‌ساخت، فهرست مدارهای تابلو و نتیجه آزمون‌های مربوط به پروژه را تحویل دهد. این مدارک هنگام اضافه کردن یک بار، پیدا کردن مدار معیوب یا بررسی امکان توسعه تابلو کمک می‌کنند. برای نمونه، اگر بعد از تحویل کلید یک مدار مرتب قطع شود، اطلاعات ثبت‌شده روشن می‌کند چه نقاطی از همان مدار تغذیه می‌شوند و بازدید از کجا آغاز شود.
حداقل سطح مقطع هادی مسی روشنایی ۱٫۵ و پریز ۲٫۵ میلی‌متر مربع است. این دو مقدار از جدول ۱۳-۷-۱-۱۴ ویرایش ۱۳۹۵ مبحث سیزدهم آمده‌اند. جدول زیر برای برآورد اولیه است و انتخاب نهایی از روی محاسبه و نقشه پروژه انجام می‌شود.
| مدار یا مسیر | سطح مقطع هادی مسی | داده لازم برای انتخاب نهایی |
|---|---|---|
| روشنایی | حداقل ۱٫۵ میلی‌متر مربع | جریان مدار، طول مسیر، روش نصب و حفاظت |
| پریز | حداقل ۲٫۵ میلی‌متر مربع | بار مورد انتظار، طول مسیر، جریان مجاز و حفاظت |
| کولر گازی و سایر بارهای ثابت | طبق طراحی مدار و مشخصات تجهیز | جریان و شرایط راه‌اندازی، دستور سازنده و افت ولتاژ |
| تغذیه اصلی تابلو | طبق محاسبه و نقشه مصوب | بار هم‌زمان، نوع انشعاب، طول مسیر و شرایط نصب |
سایز سیم باید هم از نظر جریان مجاز در شرایط نصب و هم از نظر افت ولتاژ کنترل شود. وقتی چند مدار نزدیک هم نصب می‌شوند یا دمای محیط بالاتر است، ممکن است ظرفیت جریان‌دهی کاهش یابد. در مسیر بلند نیز افت ولتاژ می‌تواند انتخاب سطح مقطع بزرگ‌تری را لازم کند، حتی اگر سایز اولیه از نظر حرارتی پاسخ‌گو باشد.
مثلاً برای پریز انتهای یک حیاط یا انباری، سطح مقطع ۲٫۵ نقطه شروع بررسی است. طراح طول واقعی مسیر را از تابلو تا مصرف‌کننده، جریان بار و نوع کابل یا سیم را در محاسبه وارد می‌کند. هم‌زمان باید ببیند کلید در خطا با شرایط همین مسیر درست عمل می‌کند یا نه. به همین دلیل، دو مدار پریز با بار مشابه ممکن است پس از محاسبه به سایزهای متفاوت برسند.
نوع هادی باید طبق نقشه، نوع نصب و ضوابط بند مربوط به سیم‌کشی در مبحث سیزدهم انتخاب شود. سیم مفتولی هادی یکپارچه دارد و سیم افشان از تارهای متعدد ساخته می‌شود. انعطاف سیم افشان به عبور و آرایش آن کمک می‌کند، اما هنگام خرید باید مجاز بودن کاربرد و روش خاتمه هادی در ترمینال بررسی شود. وقتی نقشه استفاده از سیم افشان را مجاز دانسته، نوع سرسیم و سازگاری آن با ترمینال نیز در اجرا اهمیت دارد.
کلید مینیاتوری برای حفاظت در برابر اضافه‌بار و اتصال کوتاه انتخاب می‌شود. کلید جریان باقی‌مانده یا RCD اختلاف جریان هادی‌های مدار را تشخیص می‌دهد و در شرایط تعریف‌شده مدار را قطع می‌کند. RCCB حفاظت داخلی اضافه‌جریان ندارد و در طرح تابلو با حفاظت مناسب اضافه‌جریان هماهنگ می‌شود. RCBO هر دو عملکرد را در یک وسیله جمع می‌کند.
| تجهیز | کار اصلی | معیار انتخاب در تابلو |
|---|---|---|
| کلید مینیاتوری یا MCB | حفاظت در برابر اضافه‌بار و اتصال کوتاه | جریان نامی، مشخصه عملکرد و قدرت قطع متناسب با مدار |
| کلید جریان باقی‌مانده یا RCCB | حفاظت در برابر جریان باقی‌مانده | نوع، جریان نامی و حساسیت طبق طراحی، همراه با حفاظت اضافه‌جریان |
| RCBO | حفاظت اضافه‌جریان و جریان باقی‌مانده | هماهنگی هر دو عملکرد با ویژگی‌های مدار و بار |
قطع مکرر کلید می‌تواند به بار زیاد، عیب وسیله یا مشکل سیم‌کشی مربوط باشد. افزایش آمپر کلید بدون بررسی مدار، ممکن است هماهنگی آن با ظرفیت سیم را از بین ببرد. برق‌کار باید علت قطع را مشخص کند و جریان بار، سیم و مشخصات کلید را کنار هم بسنجد. در محیط‌های مرطوب نیز محل تجهیزات و نوع حفاظت طبق ضوابط همان فضا بررسی می‌شود.
برای برآورد، طول واقعی مسیر هر مدار را از روی نقشه و اندازه‌گیری کارگاه ثبت کنید. سپس متراژ هر هادی را جداگانه با توجه به مسیر فاز، نول، هادی حفاظتی و سیم‌های فرمان یا برگشت کلید به دست آورید. طول لازم برای سربندی در قوطی‌ها و تابلو را مجری با توجه به جزئیات پروژه تعیین می‌کند. فاصله مستقیم تابلو تا اتاق معمولاً برای تخمین کافی نیست. مسیر ممکن است از کف، سقف یا رایزر عبور کند و طول بیشتری داشته باشد.
برای نمونه، در یک مسیر ساده ۱۸ متری که فاز، نول و هادی حفاظتی تمام طول را با هم طی می‌کنند، برآورد خام ۱۸ متر از هر هادی و در مجموع ۵۴ متر سیم است. طول سربندی و هر شاخه اضافی جداگانه به متره اضافه می‌شود. برای مدار روشناییِ دارای چند کلید، ابتدا مسیر رفت و برگشت هر هادی را از روی نقشه تعیین کنید.
در فهرست خرید، تعداد کلاف را کنار متراژ واقعی موردنیاز بنویسید. نوع هادی، سایز، رنگ، ولتاژ نامی، طول کلاف و مشخصات استاندارد محصول را در استعلام ذکر کنید. هنگام تحویل، نشانه‌گذاری روی سیم و بسته‌بندی را با سفارش تطبیق دهید. اگر پیمانکار یا فروشنده محصول جایگزین پیشنهاد داد، سازگاری عایق، هادی و کاربرد نصب را با مشخصات فنی پروژه بررسی کنید.
بازارمس، فروشگاه بازرگانی ثقفی، برای استعلام سیم و کابل و ثبت درخواست سفارش در دسترس خریداران است. اگر خرید پروژه شامل کابل چندرشته هم می‌شود، تعداد رشته، سطح مقطع هر رشته، نوع نصب و متراژ کابل را در درخواست بنویسید. برای محصولات کابل ثقفی، اطلاعات همان مدل را با نقشه و فهرست خرید تطبیق دهید.
سایز سیم را با جریان مدار، طول مسیر، شیوهٔ نصب و وسیلهٔ حفاظتی تطبیق دهید. نتیجهٔ کار با آزمون تأسیسات و کنترل اتصال‌ها مشخص می‌شود.
برای برآورد متراژ و مقایسهٔ گزینه‌ها، دستهٔ سیم و کابل مسی بازارمس را بررسی کنید.
برای استعلام، فهرست سایزها و متراژ هر مدار را از طریق واتساپ بازارمس بفرستید.
نمایشگاه بین المللی برق
ارتباط و تماس از طریق تیکت پشتیبانی، تلفن و شبکه های اجتماعی
بررسی قیمت های به روز،اخبار و رویداد های مهم در کانال تلگرامی ساتراپ ثقفی
وبسایت گروه تولیدی بازرگانی ساتراپ ثقفی و مشاهده دسته بندی محصولات
